ՍՓՅՈՒՌՔԻ ԴՊՐՈՑ

ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՅՕԴՈՒԱԾ

Մայրենիի ճգնաժամը ամերիկահայ դպրոցին մէջ. 

հեռանկարներ եւ մարտահրաւէրներ

Սփիւռքահայ կրթական աշխատանքը, որ յետեղեռնեան տարիներուն առաջին հերթին նուիրուած էր ազգային ինքնութեան պաշտպանութեան, այսօր բոլորովին նոր մարտահրաւէրներու կը բախի: Այս մասին ազդարարող կարեւոր վկայութիւն մը ներկայացուց Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներէն Ռիթա Պոլսաձեան՝ «Ամերիկահայ աշակերտներու ուսուցման առանձնայատկութիւնները եւ խնդիրները» խորագրով զեկոյցով, հանդիսանալով Սփիւռքահայ համահայկական 10-րդ կրթական խորհրդաժողովին (Աղուերան, 16-21 Օգոստոս 2022):

Բազմանդաստիարակութիւնը՝ պատրանք եւ իրականութիւն

Ամերիկահայ դպրոցի առանձնայատկութիւններէն ամէնէն ցաւալին այն է, որ միեւնոյն դասարանին մէջ կը հանդիպինք տարբեր բարբառներ խօսող աշակերտներու՝ լիբանանահայ, սուրիահայ, պարսկահայ, պոլսահայ, իրաքահայ, հայաստանցի: Անոնք դժուարութիւն կ’ունենան իրար խօսած հայերէնը հասկնալու, եւ հետեւաբար կը նախընտրեն անգլերէնով հաղորդակցիլ: Այս իրողութիւնը, զորս բանախօսը կը կոչէ «դժբախտութիւն», ցոյց կուտայ, թէ ինչպէս հայերէնը դպրոցի բակին մէջ կը դադրի կենդանի լեզու ըլլալէ:

Երեք հիմնական խոչընդոտ

Պոլսաձեան կը յատկացնէ երեք հիմնական գործօն՝ որոնք կը խոչընդոտեն ամերիկահայ աշակերտներուն մօտ մայրենիի յաջող ուսուցումը.

Ա. Ուսուցչական կադրերու ճգնաժամը. Սփիւռքը դժբախտաբար կարիք ունի հայերէն դասաւանդող մասնագիտացած, մանկավարժ ուսուցիչներու: Հայագիտութիւնը կը դառնայ անհրապոյր մասնագիտութիւն, իսկ գործող ուսուցիչներուն մեծամասնութիւնը մասնագիտական ձեւով պատրաստուած չէ:

Բ. Դասագիրքերու անհամապատասխանութիւնը. Ամերիկահայ աշակերտին լեզուամտածողութեան եւ հայերէնի իմացութեան մակարդակին չհամապատասխանող դասագիրքերը կը դառնան ձանձրացուցիչ եւ անհրապոյր: Բաց կը մնան նաեւ «Ուսուցիչի ուղեցոյց» հանդիսացող գիրքերը եւ փոխգործուն (interactive) ծրագրերը:

Գ. Ծնողներու հեռացումը հայերէնէն. Ներկայ սերունդի ծնողները, հակառակ անցեալի հայախօս գաղութներուն, անպայմանօրէն հայախօս չեն: Անոնց հաղորդակցութեան լեզուն աւաղ անգլերէնն է, եւ ատիկա կը փոխանցուի նաեւ զաւակներուն:

«Հայերէնը փոր չի կշտացներ» կեղծ կարծրատիպը

Բանախօսը կը մատնանշէ սփիւռքեան միջավայրին մէջ խոր արմատացած այն նուաստացուցիչ խօսքը, թէ հայերէնը «փոր չի կշտացներ»: Այս կարծրատիպին դէմ պայքարիլը կը դառնայ առաքելութիւն, որովհետեւ մանուկը հեշտութեամբ եւ արագօրէն բազմալեզու կրնայ ըլլալ: Հայերէնի ուսուցումը պէտք չէ համարուի երկրորդական կամ անօգուտ լեզու:

Համահաւասար դեր. ծնողներ եւ դպրոց

Ամերիկահայ դպրոցները, հակառակ սահմանափակ դասաժամերուն, կը փորձեն լրացնել բացը արտադասարանական ազգային եւ կրօնական միջոցառումներով: Սակայն յաջողութեան գրաւականը կը մնայ համահաւասար դերը. ե՛ւ ծնողները, ե՛ւ դպրոցը պարտաւոր են հայերէնին արժէք տալ, անոր դերը առաջնային դասել եւ զայն չնսեմացնել: Պէտք է որդեգրել ԵՐԿԼԵԶՈՒ ուսուցման մանկավարժական մեթոտ՝ զարգացնելով հայերէնով մտածելու եւ արտայայտուելու հմտութիւնը:

Եզրակացութիւն. հայ դպրոցը՝ գոյատեւման գրաւական

Ամփոփելով՝ Ռիթա Պոլսաձեան կ’ընդգծէ, որ հայեցի դաստիարակութիւնը կը համարուի հայապահպանման հիմնաքարը: Եթէ չըլլայ հայ դպրոցը, ապա հայկական սփիւռքի ապագան կը վտանգուի: Հաշուի առնելով, որ սփիւռքը կը կազմէ հայութեան մօտաւորապէս եօթանասունհինգ տոկոսը, ատոր կործանարար ազդեցութիւնը պիտի ունենայ նաեւ հայրենիքին վրայ:

Անհրաժեշտ են համազգային ռազմավարութիւն, նիւթական յատկացումներ եւ նորարարական մանկավարժութիւն: Որպէս ազգ գոյատեւելու համար մեզ պէտք է ՃԱՆԱՉՈՂՈՒԹԻՒՆ. ճանչնալ ինքնութիւնը, լեզուն, մշակոյթը, պատմութիւնը: Այս առաքելութեան մէջ ուսուցիչը կեդրոնական դեր կը խաղայ, եւ կրթական խորհրդաժողովները արժէքաւոր հարթակ են՝ այս խնդիրներուն լուծման միջոցները քննարկելու համար:

---

Աղբիւր՝ Սփիւռքահայ համահայկական 10-րդ կրթական խորհրդաժողով, Աղուերան 2022