Կրթական ժառանգություն և ինքնության պահպանում. Ջուլիետա Գյուլամիրյանը և Սփյուռքի դպրոցների կրթական խնդիրները
Ջուլիետա Գյուլամիրյանի անունը և նրա գործունեության ուղղվածությունը պարտավորեցնում են գրել շատ խորքային և հուզական հոդված՝ շեշտը դնելով մշակութային արժեքների պահպանման կարևորության վրա:
Սփյուռքում գործող հայկական ամենօրյա և մեկօրյա դպրոցների կենսունակությունը պայմանավորված է այն գրական նյութերով և դասագրքերով, որոնք ձևավորում են սերնդի մտածելակերպը: Սփյուռքի տարբեր աշխարհագրական հատվածներում, մասնավորապես՝ Իրանի և Սիրիայի հայկական դպրոցական համակարգերում, առանձնահատուկ դեր են խաղացել այն մանկավարժները, ովքեր ստեղծել են հայերենի և հայոց պատմության մասին հատուկ նյութեր: Այս շարքում առանցքային դերակատարում ունեն Ջուլիետա Գյուլամիրյանի գրչին պատկանող դասագրքերը:
Ջուլիետա Գյուլամիրյանի ստեղծագործական աշխատանքը կենտրոնացած է հայկական դպրոցների ուսումնական պլանների և սփյուռքահայ աշակերտների առանձնահատկությունների շուրջ: Նրա կողմից ստեղծված դասագրքերը միայն գիտելիքի փոխանցման միջոց չեն, դրանք նաև մշակութային կապի ամուր հիմք են: Իրանի, Լիբանանի և Սիրիայի հայկական դպրոցների համար նախատեսված նյութերը հաշվի են առել տեղական կրթական համակարգերի առանձնահատկությունները՝ միաժամանակ պահպանելով հայոց լեզվի և մշակույթի մաքրությունն ու հարստությունը:
Նրա դասագրքերի առավելությունը մանկավարժական հստակությունն է և այն կապը, որն աշակերտը հաստատում է մայրենի լեզվի հետ: Գյուլամիրյանի աշխատանքը նպաստել է, որ Սփյուռքի դպրոցներում կրթությունը լինի ոչ միայն պարզապես ուսուցում, այլև դառնա ինքնության գիտակցման հենասյուն: Այսօր նրա դասագրքերը շարունակում են ծառայել որպես կրթական հենարան հայկական դպրոցների համար՝ երաշխավորելով հայկական կրթական արժեքները փոխանցումը հաջորդող սերունդներին։
Ինչպե՞ս պահպանել հայկական շունչը, երբ հայության մեծ մասը բնակվում է հայրենիքից հեռու:
Պատասխանը թաքնված է դպրոցական դասագրքերի էջերում, այն բառերում, որոնք մանկիկների սրտում առաջին անգամ հայտնվում են հայերեն հնչողությամբ: Հենց այդ կարևորագույն առաքելության շուրջ է ստեղծագործել նաև Ջուլիետա Գյուլամիրյանը:
Ջուլիետա Գյուլամիրյանի անունը հավասարապես հայտնի է Իրանի և Սիրիայի, Լիբանանի և շատ գաղութների հայկական դպրոցների շրջանում: Նա հասկացել էր, որ Սփյուռքի երեխայի համար դասագիրքը պարզապես գիրք չէ. դա նրա կապն է հայոց լեզվի, պատմության և հարազատ մշակույթի հետ: Նրա ստեղծած դասագրքերը անփոխարինելի ուղեկից են հայկական դպրոցների աշակերտների համար, որոնք բացում են հայության պահպանման գաղտնիքները և հայ մնալու հրամայականը:
Նրա գրչի մեջ զգացվում են մանկավարժի հոգատարությունը և մշակութային գիտակցությունը: Նա Իրանում, Սիրիայում, Լիբանանում և Սփյուռքի բոլոր դպրոցներում սովորող երեխաների համար ստեղծել է այնպիսի նյութեր, որոնք և՛ ժամանակակից են, և՛ հագեցված են հայկական արժեքներով: Այսօր, երբ խոսում ենք Սփյուռքի կրթության մասին, չենք կարող անտեսել այն մարդկանց ներդրումը, ովքեր իրենց գրքերով ուղղորդել են հայ պատանուն պահպանել սեփական ինքնությունը աշխարհի տարբեր անկյուններում:
Ջուլիետա Գյուլամիրյամի գրական ժառանգության աշխարհագրությունը ըստ տարեթվերի
Տիկ․ Գյուլամիրյանը դեռևս ԽՍՀՄ-ի տարիներին ստեղծել է դասագրքեր՝ «Այբբենարան» և «Մայրենի լեզու», Սովետական հանրապետություններում գործող մեկօրյա դպրոցների համար։
Այդ տարիներից մինչ օրս վերապատրաստում է Հայրենիք ժամանած սփյուռքահայ ուսուցիչներին։
Շփվելով այդ ուսուցիչների հետ՝ նա է՛լ ավելի լավ էր հասկանում մեկօրյա դպրոցների գերխնդիրները և ստեղծում Սփյուռքի դպրոցների պահանջներին համապատասխանող դասագրքեր։
2001թ․ Համազգայինի հրավերով մեկնել է Հալեպ՝ Հայագիտական քառամյա ուսումնական հաստատությունում դասավանդելու և մանկապարտեզների ու նախակրթարանների (1-6-րդ դասարաններ) օրիորդներին վերապատրաստելու։
2003-2004թթ Իրանում վերապատրաստել է հայոց լեզվի ուսուցիչներին, ուսումնասիրել է գաղութը, խնդրիները, կրթության դժվարությունները, կարիքները և Համազգայինի մեկօրյա և ամենօրյա հայկական դպրոցների համար ստեղծել է 1-5-րդ դասարանների դասագրքեր։ Այդ դասագրքերը մինչ օրս վերահրատարակվում են։ Իրանում, Ավստրալիայում և այլուր սովորում են այդ դասագրքերով։
2006-2020 թթ. մեկ ու կես տարով հրավիրվել է Սիրիայի Հալեպ քաղաք, որտեղ վերապատրաստել է ուսուցիչներին և ստեղծել արևմտահայ նախակրթարանի «Կոկոն», «Բողբոջ», «Ծաղիկ» խմբերի համար Այբբենարաններ, 1-4-րդ դասարանների համար Մայրենիի դասագրքեր, դրանց ուղեցույցները ուսուցիչների համար։ Այժմ էլ արևմտահայ Սփյուռքը այս գրքերով է ուսուցանում։
Նույնպիսի գործունեություն է ծավալել Ջուլիետա Գյուլամիրյանը Լիբանանի հայ գաղութում։
Վերապատրաստումներ է անցկացրել և դասագրքեր ստեղծել Չեխոսլովակիայի, Հունգարիայի, Ֆինլանդիայի, Հալեպի, Սիրիայի, Պարսկաստանի, Ավստրալիայի, Դուբայի, Քուվեյթի և այլ երկրներում գործող հայկական կրթօջախների համար։
Տիկին Ջուլիետա Գյուլամիրյանը այժմ ՀՀ մանկավարժական գիտությունների դոկտոր է, պրոֆեսոր, ղեկավարում է Խ․ Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի «Հայոց լեզվի և նրա դասավանդման մեթոդիկայի» ամբիոնը։
Նա Սփյուռքում միշտ զգացել է սփյուռքահայի անսահման կարոտը, նրա անկաշառ սերն ու նվիրվածությունը Հայաստանի հանդեպ։ Այս խոսքերով եզրափակեց տիկ․ Գյուլամիրյանը ինձ հետ զրույցը․ «Հերոս են բոլոր հայ ուսուցիչները, բայց երիցս կեցցե՛ն Սփյուռքի հայ ուսուցիչները, ովքեր անում են անկարելին հայ մանուկներին գրել-կարդալ սովորեցնելու, հայեցի մտածողություն և հայի հոգեկերտվածք ձևավորելու համար։ Նրանք լողում են փոթորկուն, ալեվետ օվկիանոսում ու փորձում են նրա փրփրուն ջրերի մեջ ապահովել մանուկների հայ մնալու անվտանգությունը»։
Հ․Գ․ Ջուլիետա Գյուլամիրյամի կենսագրությանն առավել մանրամասն ծանոթանալու համար խորհուրդ ենք տալիս ընթերցել նրա «Էրգրից քշվածները» ինքնակենսագրական վիպակը։
Թողնել պատասխան