Իրերի ջերմությունը
Մի փոքրիկ քաղաքում, որտեղ ապրում էին տարբեր երկրներից ընտանիքներով տեղափոխված հայեր, կար մի հայկական դպրոց։ Շաբաթ օրերին այն լցվում էր երեխաների ծիծաղով ու հայերեն խոսքով։
Արամիկը ութ տարեկան էր։ Նա սիրում էր իր դպրոցը, բայց հաճախ չէր հասկանում, թե ինչու է պետք շաբաթ օրը շուտ արթնանալ և նորից գնալ սովորելու, երբ մյուս ընկերները խաղալու էին գնում։ Նա երբեմն ասում էր մորը.
— Մա՛մ, ինչո՞ւ պիտի գնամ հայկական դպրոց, եթե այստեղ բոլորը ուրիշ լեզվով են խոսում։
Մայրը ժպտում էր, բայց միշտ տալիս էր տարբեր պատասխաններ։ Մի օր նա պարզապես ասաց.
— Գնա՛, այսօր կհասկանաս։
Այդ օրը դպրոցում երեխաները պատրաստվում էին «Հայկական ավանդույթների օր» միջոցառմանը։ Ուսուցչուհին խնդրել էր, որ յուրաքանչյուր երեխա դպրոց բերի իր ընտանիքի մի փոքր պատմություն կամ մի առարկա, որն իրենց ընտանիքի անցյալն էր հիշեցնում։ Արամիկը տուն եկավ ու երկար մտածում էր։ Հայրը մոտեցավ նրան ու ասաց.
— Ուզո՞ւմ ես միասին գտնենք ինչ-որ բան մեր ընտանիքի մասին։
Նրանք բացեցին հին փայտե տուփը, որտեղ պահվում էին լուսանկարներ, նամակներ և ընտանեկան հուշեր։ Ամեն ինչի տակ խնամքով ծալված մի փոքրիկ ձեռագործ թաշկինակ կար՝ նուրբ կարմիր ու կապույտ ասեղնագործությամբ։
— Սա քո մեծ տատիկինն է եղել, — մեղմ ասաց հայրը, — նա այն իր ձեռքով էր ասեղնագործել դեռ երիտասարդ տարիներին, իրենց գյուղում՝ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Երբ ընտանիքը տեղափոխվեց արտերկիր, նա ամենաթանկ իրերից հենց սա վերցրեց իր հետ։ Ասում էր. «Եթե մի օր երեխաներս մոռանան, թե որտեղից են գալիս, այս թաշկինակը կհիշեցնի նրանց» ։
Արամիկը զգուշորեն վերցրեց թաշկինակը։ Թվում էր՝ այն պարզապես կտոր չէր, այլ մի պատմություն, որն անցել էր սերնդեսերունդ։ Հաջորդ օրը դպրոցում բոլոր երեխաները մեկը մյուսի հետևից ներկայացնում էին իրենց բերած իրերը։ Աննան բերել էր իր տատիկի պատրաստած փոքրիկ հայկական տիկնիկը՝ ազգային տարազով։ Նա պատմեց, որ տատիկը միշտ ասում է․ «Տարազը պատմություն է, որը կարելի է հագնել»։ Դավիթը բերել էր իր պապիկի հին դուդուկը։ Թեև այն այլևս չէր նվագում, Դավիթն ասաց, որ երբ փոքր էր, պապիկը հենց այդ դուդուկով էր քնեցնում իրեն։ Մարիամը բերել էր ձեռագիր բաղադրատոմսերի հին տետր, որի էջերից դեռ խնկում էր չրերի ու դարչինի բույրը։ Նրա ընտանիքում այդ տետրով արդեն երեք սերունդ գաթա էր պատրաստում։ Գոռը բերել էր փոքրիկ քար, որը նրա ընտանիքը տարիներ առաջ վերցրել էր հայրենի տան բակից՝ Դադիվանքից, մեկնելու օրը։ «Պապիկս ասում է, որ հայրենի հողի մի փոքրիկ մասնիկ միշտ իր հետ է եղել»,— պատմեց նա։
Երբ հերթը հասավ Արամիկին, նա զգուշորեն բացեց թաշկինակը և պահեց բոլորի առջև։ Նա պատմեց, թե ինչպես էր մեծ տատիկը այն ասեղնագործել Հայաստանում, ինչպես էր իր հետ վերցրել երկար ճանապարհորդության ժամանակ, և ինչպես էր այն տարիներ շարունակ պահվել ընտանիքի ամենաթանկ հուշերի հետ։
— Ես մինչև հիմա կարծում էի, որ սա պարզապես հին թաշկինակ է, — ասաց Արամիկը, — բայց հիմա հասկանում եմ, որ այն մեր ընտանիքի ճանապարհն է, մեր հիշողությունը և մեր արմատների մի փոքրիկ մասը։ Թաշկինակի վրա ասեղնագործված է մեծ տատիս հայրական տունը Կարս քաղաքում։
Դասարանում լռություն տիրեց։ Յուրաքանչյուր երեխա կարծես իր ձեռքում պահած առարկայի մեջ նոր իմաստ գտավ։ Միջոցառման ավարտին ուսուցչուհին բոլոր երեխաների բերած իրերը դրեց մեկ մեծ սեղանի վրա։ Հին լուսանկարները, դուդուկը, տիկնիկը, բաղադրատոմսերի տետրը, փոքրիկ քարը և ասեղնագործ թաշկինակը կողք կողքի էին։ Թվում էր՝ դրանք տարբեր ընտանիքների իրեր չէին, այլ մի մեծ ընտանիքի ընդհանուր պատմություն։
Ծնողները ներս մտան դահլիճ։ Շատերի աչքերը լցվել էին։ Արամիկը նկատեց, որ իր հայրը լուռ նայում է թաշկինակին, իսկ մայրը թաքուն սրբում է աչքերի անկյունում հայտնված արցունքները։ Արամիկը մոտեցավ, վերցրեց թաշկինակը և անսպասելի գրկեց ծնողներին։
— Շնորհակալ եմ, որ ինձ բերեցիք այստեղ, — կամաց ասաց նա, — եթե հայկական դպրոց չգայի, գուցե երբեք չիմանայի, որ այս փոքրիկ թաշկինակի մեջ ամբողջ մեր ընտանիքն է ապրում։
Մայրը գրկեց որդուն, իսկ հայրը ձեռքը դրեց նրա ուսին։ Դահլիճում մյուս երեխաներն էլ էին գրկել իրենց ծնողներին։ Այդ պահին ոչ ոք չէր շտապում տուն գնալ։ Կարծես բոլորն ուզում էին մի քիչ էլ մնալ այդ սենյակում, որտեղ հայերեն բառերը, ընտանեկան հիշողություններն ու սերունդների պատմությունները միահյուսվել էին մեկ ջերմ զգացողության մեջ։
Արամիկը նայեց սեղանին դրված բոլոր հուշերին ու հասկացավ, որ հայկական դպրոցը միայն տառեր ու բառեր սովորելու վայր չէ։ Այն մի տուն է, որտեղ մարդիկ միասին պահում են այն, ինչ հնարավոր չէ գնել, փոխարինել կամ մոռանալ։ Այնտեղ նրանց ինքնությունն էր, հիշողությունը և սերն առ հայրենիք։ Այդ օրվանից նա այլևս երբեք չհարցրեց՝ ինչո՞ւ գնալ հայկական դպրոց։ Նա արդեն գիտեր, որ ամեն շաբաթ, երբ բացվում է դպրոցի դուռը, ինքը պարզապես դասի չի գնում, այլ քայլում է տարիների միջով դեպի իր արմատները։
Թողնել պատասխան